W dniu 27 stycznia 1945 roku wojska radzieckie oswobodzi造 miasto
O鈍i璚im oraz ob霩 koncentracyjny Auschwitz-Birkenau. W
obozie zastano oko這 5 000 ci篹ko chorych wi篥ni闚
r騜nych narodowo軼i.
Pierwszej pomocy udzielali 穎軟ierze radzieccy, sanitariuszki oraz
siostry z klasztoru Serafitek. W pierwszych dniach po wyzwoleniu na
teren obozu przybywali r闚nie� mieszka鎍y O鈍i璚imia, a
tak瞠 dalszych rejon闚 Polski w poszukiwaniu rodzin i
znajomych, a tak瞠 nios帷 pomoc humanitarn� wyzwolonym wi篥niom,
kt鏎ych stan zdrowia nie pozwala� opu軼i� obozu.
*****
Auschwitz-Birkenau - niemiecki nazistowski ob霩
koncentracyjny i zag豉dy - 27 stycznia 1945 r. oswobodzili 穎軟ierze
Armii Czerwonej. W walkach o wyzwolenie miasta i obozu poleg這 ponad
230 穎軟ierzy sowieckich.
Ob霩 koncentracyjny Auschwitz (O鈍i璚im) za這篡li Niemcy w
po這wie 1940 r., poniewa� zwi瘯sza豉 si� liczba aresztowanych
Polak闚. Najstarsza cz窷� obozu, tak zwany ob霩
macierzysty (lub Auschwitz I) powsta� w budynkach dawnych koszar.
Jesieni� 1941 r. w pobliskiej wsi Birkenau (Brzezinka) Niemcy
rozpocz瘭i budow� drugiej cz窷ci obozu. Nazwano go Auschwitz II (lub
Birkenau). Okresowo wi瞛iono w nim blisko 100 tys. os鏏. To
tam zbudowano wi瘯szo嗆 urz康ze� masowej
zag豉dy kom鏎 gazowych i krematori闚.
Ob霩 Birkenau odegra� g堯wn� rol� w programie
zbrodni, okre郵onej przez nazist闚 jako "ostateczne
rozwi您anie kwestii 篡dowskiej.
Opr鏂z oboz闚 Auschwitz I i Auschwitz II istnia造
te� podobozy. Powstawa造 one przy zak豉dach przemys這wych i
gospodarstwach rolnych. Ich celem by這 wyzyskanie niewolniczej pracy
wi篥ni闚. Najwi瘯szy by� podob霩 przy zak豉dach
Buna w Monowitz (Monowice). Od ko鎍a 1943 r. okre郵ano go mianem
Auschwitz III lub KL Monowitz. W ten spos鏏 powsta� rozleg造
kompleks trzech po陰czonych ze sob� oboz闚:
Auschwitz-Birkenau-Monowitz, z sieci� podoboz闚. Obozy i
podobozy otoczone by造 drutem kolczastym i wie瘸mi stra積iczymi.
W pierwszym okresie istnienia obozu trafiali do niego
g堯wnie Polacy, ale r闚nie� wi篥niowie niemieccy,
z regu造 funkcyjni. Z czasem przysy豉no tu mieszka鎍闚
innych kraj闚 okupowanych.
Od pocz徠ku 1942 r. Auschwitz by� g堯wnym o鈔odkiem zag豉dy
砰d闚. Decydowa豉 o tym blisko嗆 g堯wnych skupisk
ludno軼i 篡dowskiej. Do Auschwitz-Birkenau kierowano transporty z gett
ca貫j okupowanej Europy. Jeszcze w 1944 r. Niemcy zagazowali tu setki
tysi璚y 砰d闚, g堯wnie w璕ierskich.
Stosowano tak瞠 inne metody mordowania. Esesmani rozstrzeliwali
wi篥ni闚 np. pod "軼ian� 鄉ierci", a tak瞠 zabijali
zastrzykami z fenolu. W odwecie za ucieczk� z obozu kierowali
wi篥ni闚 na 鄉ier� g這dow�. W taki spos鏏 w 1941
r., ratuj帷 篡cie wsp馧wi篥nia, dobrowolnie zgin掖
franciszkanin Maksymilian Maria Kolbe. Dziesi徠ki tysi璚y
wi篥ni闚 zmar這 w wyniku warunk闚 bytowania,
zw豉szcza g這du, chor鏏 i wyniszczaj帷ej pracy. Wiele
os鏏 zgin窸o na skutek prowadzonych przez lekarzy SS
eksperyment闚 pseudomedycznych.
Do Auschwitz deportowano 陰cznie przypuszczalnie oko這 1 300 tys.
os鏏 (w tym oko這 1 100 tys. 砰d闚 i 140-150 tys.
Polak闚), jednak zarejestrowano tylko oko這 400 tys.
os鏏. Bez rejestrowania skierowano do kom鏎
gazowych setki tysi璚y 砰d闚. Ko鎍owa liczba ofiar Auschwitz
wynios豉 oko這 1 100 tys. os鏏. W鈔鏚 nich oko這
1 mln (90 %) stanowili 砰dzi. W obozie zgin窸o oko這 70-75 tys.
Polak闚, 21 tys. Cygan闚, 15 tys.
je鎍闚 sowieckich oraz 10-15 tys. wi篥ni闚 innych
narodowo軼i.
Mimo skrajnie trudnych warunk闚, ju� od 1940 r. w Auschwitz
istnia豉 wi瞛ienna konspiracja. Jednym z jej za這篡cieli by� Witold
Pilecki, kt鏎y, aby trafi� do obozu, celowo da� si� uj望 w
Warszawie w trakcie 豉panki. Informacje od cz這nk闚
konspiracji dzia豉j帷ej w Auschwitz i wok馧 obozu trafia造
na Zach鏚. W obozie dochodzi這 do ucieczek, a nawet
bunt闚, krwawo t逝mionych przez SS.
W po這wie stycznia 1945 r., wobec ofensywy sowieckiej, wydano rozkaz
likwidacji obozu. Z Auschwitz wyprowadzono 56 tys. wi篥ni闚.
Ten "marsz 鄉ierci" kosztowa� 篡cie tysi璚y ofiar. Setki
wi篥ni闚, pozostawionych w obozie z powodu niezdolno軼i do
marszu, zmar這 w wyniku chor鏏 i z wycie鎍zenia lub zosta這
zamordowanych przez esesman闚.
Ob霩 Auschwitz oswobodzi造 oddzia造 Pierwszego Frontu
Ukrai雟kiego Armii Czerwonej. Wyzwoliciele zastali 郵ady zbrodni, w tym
zw這ki wi篥ni闚, wysadzone krematoria, a tak瞠 stosy
przedmiot闚 zagrabionych ofiarom najwi瘯szej w dziejach
fabryki 鄉ierci.
autor: Tadeusz Kondracki
廝鏚這: NBP / Mennica Polska